Trong công tác xây dựng, chỉnh đốn Đảng, kiểm tra, giám sát không chỉ là việc xem xét tổ chức đảng, cán bộ, đảng viên có thực hiện đúng quy định hay không, mà sâu xa hơn là một phương thức lãnh đạo quan trọng của Đảng, một cơ chế để Đảng thường xuyên tự soi, tự sửa, tự hoàn thiện và nâng cao năng lực lãnh đạo, sức chiến đấu.
Thực tiễn cho thấy, nơi nào công tác kiểm tra, giám sát được quan tâm đúng mức, tiến hành chủ động, thường xuyên và thực chất, nơi đó kỷ luật, kỷ cương được giữ vững, trách nhiệm của cán bộ, đảng viên được nâng lên, những hạn chế, khuyết điểm được phát hiện và chấn chỉnh từ sớm. Ngược lại, nếu kiểm tra, giám sát còn hình thức, nể nang, thiếu chủ động thì những thiếu sót nhỏ có thể tích tụ thành khuyết điểm lớn, thậm chí dẫn đến vi phạm.
Đó cũng là tinh thần xuyên suốt được Bộ Chính trị xác định trong Kết luận số 34-KL/TW, ngày 18/4/2022 về Chiến lược công tác kiểm tra, giám sát của Đảng đến năm 2030. Kết luận đặt mục tiêu tiếp tục nâng cao nhận thức, trách nhiệm của cấp ủy, tổ chức đảng, đảng viên, nhất là người đứng đầu; nâng cao năng lực lãnh đạo, sức chiến đấu, sự đoàn kết, thống nhất và giữ nghiêm kỷ luật, kỷ cương của Đảng; đồng thời chủ động phòng ngừa, đấu tranh, ngăn chặn và kiên quyết xử lý những biểu hiện suy thoái, tham nhũng, tiêu cực.
Kiểm tra, giám sát phải đi trước một bước
Nếu chỉ chờ có vi phạm mới kiểm tra, xử lý thì công tác kiểm tra, giám sát mới chỉ thực hiện được một phần chức năng của mình. Yêu cầu đặt ra hiện nay là phải chuyển mạnh từ bị động sang chủ động, từ xử lý khi sự việc đã xảy ra sang phòng ngừa, cảnh báo, uốn nắn ngay từ đầu.
Nghị quyết số 05-NQ/TW, ngày 07/4/2026 của Ban Chấp hành Trung ương khóa XIV về đổi mới, nâng cao hiệu lực công tác kiểm tra, giám sát và kỷ luật đảng xác định kiểm tra, giám sát là một trong những phương thức, chức năng lãnh đạo quan trọng của Đảng; là cơ chế để Đảng tự chỉnh đốn, tự hoàn thiện, là công cụ kiểm soát quyền lực, giữ vững kỷ luật, kỷ cương. Nghị quyết đồng thời nhấn mạnh yêu cầu tăng cường giám sát thường xuyên, giám sát ngay từ đầu để kịp thời phát hiện, uốn nắn, chấn chỉnh, khắc phục và ngăn ngừa vi phạm.
Đây là điểm rất quan trọng đối với công tác xây dựng Đảng ở cơ sở. Kiểm tra, giám sát không phải để “bắt lỗi” cán bộ, đảng viên, mà trước hết để nhắc nhở, cảnh báo, giúp tổ chức đảng và mỗi cán bộ, đảng viên nhận diện đúng những nguy cơ, tự điều chỉnh hành vi, thực hiện đúng chức trách, nhiệm vụ và giữ gìn phẩm chất, uy tín của người đảng viên.
Cùng với đó, mỗi tổ chức đảng và mỗi đảng viên phải thường xuyên tự kiểm tra, tự giám sát, tự soi, tự sửa, nghiêm túc tự phê bình và phê bình. Khi tinh thần tự giác được đề cao, công tác kiểm tra, giám sát sẽ thực sự trở thành công việc thường xuyên của toàn Đảng, chứ không chỉ là nhiệm vụ của cấp ủy hay ủy ban kiểm tra.
Từ kiểm tra, giám sát đến xây dựng đội ngũ
Một trong những giá trị cốt lõi của kiểm tra, giám sát là góp phần xây dựng đội ngũ cán bộ, đảng viên trong sạch, có kỷ luật, trách nhiệm và bản lĩnh.
Thông qua kiểm tra, giám sát, cấp ủy có điều kiện đánh giá đúng hơn việc thực hiện nhiệm vụ, trách nhiệm nêu gương, phẩm chất chính trị, đạo đức, lối sống và ý thức chấp hành kỷ luật của cán bộ, đảng viên. Những ưu điểm cần được ghi nhận, phát huy; những hạn chế, khuyết điểm phải được chỉ ra để khắc phục; những vi phạm phải được xử lý nghiêm minh, đúng quy định.
Tinh thần này được Nghị quyết 05-NQ/TW đặt trong mối quan hệ chặt chẽ giữa kiểm tra, giám sát với kiểm soát quyền lực, phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực và ngăn chặn sự suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống. Mục tiêu cuối cùng không chỉ là giữ nghiêm kỷ luật mà còn góp phần xây dựng, chỉnh đốn Đảng và hệ thống chính trị trong sạch, vững mạnh, nâng cao năng lực lãnh đạo, sức chiến đấu và sự đoàn kết, thống nhất trong Đảng.
Bởi vậy, kiểm tra, giám sát phải hướng vào những lĩnh vực dễ phát sinh sai phạm, những khâu dễ xảy ra sơ hở, những nơi có nguy cơ nảy sinh tiêu cực; chú trọng trách nhiệm của người đứng đầu, việc thực hiện chức trách, nhiệm vụ được giao, trách nhiệm nêu gương và việc chấp hành các nghị quyết, chỉ thị, quy định của Đảng.
Quan trọng hơn, sau kiểm tra, giám sát phải theo dõi việc khắc phục. Kiểm tra mà không theo đến cùng việc sửa chữa khuyết điểm thì hiệu quả chưa trọn vẹn. Mục đích của kiểm tra, giám sát là làm cho tổ chức đảng tốt hơn, cán bộ, đảng viên tiến bộ hơn, kỷ luật được giữ nghiêm hơn và công việc chung được thực hiện hiệu quả hơn.
Đổi mới để kiểm tra, giám sát thực chất, hiệu quả
Kết luận số 43-KL/TW, ngày 04/6/2026 của Bộ Chính trị về tiếp tục thực hiện Kết luận 34-KL/TW tiếp tục nhấn mạnh yêu cầu đổi mới tư duy, phương thức lãnh đạo, chỉ đạo và tổ chức thực hiện công tác kiểm tra, giám sát, kỷ luật Đảng gắn với kiểm soát quyền lực; đổi mới mạnh mẽ phương pháp, quy trình, cách thức kiểm tra, mở rộng giám sát và nâng cao hiệu lực, hiệu quả công tác này. Đồng thời, Kết luận đặt yêu cầu nâng cao năng lực, hiệu quả hoạt động của ủy ban kiểm tra các cấp, xây dựng đội ngũ cán bộ kiểm tra có bản lĩnh, liêm chính, chuyên nghiệp.
Như vậy, đổi mới công tác kiểm tra, giám sát không chỉ nằm ở việc tăng số lượng cuộc kiểm tra hay giám sát, mà quan trọng hơn là kiểm tra đúng trọng tâm, giám sát đúng đối tượng, lựa chọn đúng vấn đề và phát hiện được những nguy cơ cần cảnh báo.
Tại Khánh Hòa, tinh thần này tiếp tục được cụ thể hóa trong Kế hoạch số 95-KH/TU, ngày 10/8/2026 của Ban Thường vụ Tỉnh ủy về thực hiện Kết luận 43-KL/TW. Một trong những yêu cầu được nhấn mạnh là đẩy mạnh, nâng cao hiệu quả công tác giám sát nhằm cảnh báo, phòng ngừa vi phạm từ sớm, từ xa; đồng thời tổng hợp những khuyết điểm, vi phạm thường gặp, những sơ hở, thiếu sót trong quản lý để rút kinh nghiệm, hoàn thiện cơ chế, chính sách và chủ động phòng ngừa.
Điều đó đặt ra yêu cầu rất cụ thể đối với công tác kiểm tra, giám sát ở cơ sở: không chỉ nhìn vào sai phạm đã xảy ra, mà phải nhìn thấy nguy cơ trước khi sai phạm xảy ra; không chỉ xử lý một trường hợp, mà phải tìm nguyên nhân, lỗ hổng trong lãnh đạo, quản lý để phòng ngừa những trường hợp tương tự.
Giữ nghiêm kỷ luật để củng cố niềm tin
Kỷ luật của Đảng là nghiêm minh nhưng mục tiêu cao nhất của công tác kiểm tra, giám sát vẫn là xây dựng, giáo dục, phòng ngừa và bảo vệ sự trong sạch của tổ chức đảng, đội ngũ cán bộ, đảng viên.
Một tổ chức đảng vững mạnh không phải là tổ chức không có khuyết điểm, mà là tổ chức dám nhìn thẳng vào khuyết điểm, chủ động phát hiện, kịp thời sửa chữa và kiên quyết xử lý vi phạm. Một đội ngũ cán bộ tốt không phải là đội ngũ không bao giờ mắc thiếu sót, mà là đội ngũ có ý thức tự soi, tự sửa, tôn trọng kỷ luật, dám chịu trách nhiệm và luôn đặt lợi ích chung lên trên lợi ích cá nhân.
Vì vậy, tăng cường kiểm tra, giám sát phải trở thành một yêu cầu thường xuyên trong công tác xây dựng Đảng; gắn kiểm tra, giám sát với công tác cán bộ, công tác tư tưởng, việc thực hiện nhiệm vụ chính trị và trách nhiệm nêu gương của cán bộ, đảng viên. Làm tốt công tác này chính là góp phần giữ vững kỷ luật, kỷ cương; phòng ngừa sai phạm; làm trong sạch đội ngũ; củng cố đoàn kết, thống nhất và nâng cao năng lực lãnh đạo, sức chiến đấu của tổ chức đảng.
Đó cũng là cách để công tác kiểm tra, giám sát thực sự “đi trước một bước” - không chỉ để phát hiện và xử lý, mà quan trọng hơn là để phòng ngừa, để xây dựng và để mỗi tổ chức đảng, mỗi cán bộ, đảng viên ngày càng tốt hơn.
