UBND PHƯỜNG NAM NHA TRANG

Lễ hội Cầu ngư là một trong những lễ hội truyền thống quan trọng của ngư dân vùng Nam Trung Bộ và Nam Bộ, gắn liền với tín ngưỡng thờ cúng cá Voi (cá Ông, Ông Nam Hải) - vị phúc thần bảo hộ người đi biển. Năm nay, tại phường Nam Nha Trang, Lễ hội Cầu ngư được tổ chức từ ngày 29/3 đến 2/4/2026 (tức ngày 11 đến 15/2 năm Bính Ngọ) tiếp tục là điểm nhấn văn hóa đặc sắc của người dân vùng biển.

Nét đẹp văn hóa vùng biển

Nhiều năm đã qua nhưng ông Đinh Văn Mười (67 tuổi, tổ dân phố Trường Thọ) vẫn nhớ như in khoảnh khắc thoát khỏi cơn sóng dữ trên biển vào mùa gió nam năm 1981. “Thấy mấy ngày liền trời ngưng gió, tôi và 7-8 thuyền viên trong vùng cùng ra khơi ở vùng biển Hòn Nội. Khoảng 2 ngày sau, trên biển bỗng xuất hiện những luồng gió rít, từng đợt sóng cao như núi lừng lững ập tới. Giữa biển khơi sóng dữ, con thuyền đánh cá của chúng tôi chỉ như lá tre, liên tục trồi lên hụt xuống, sóng đánh vỗ mặt, nước tràn vào khoang ào ào. Phút chốc, con thuyền nghiêng hẳn sang một bên, chuẩn bị lật úp. Tôi và bạn chài chỉ còn biết bám chặt vào mạn tàu, đồng thanh khấn ngài Nam Hải với tất cả lòng thành kính và hy vọng. Bỗng nhiên, chúng tôi thấy Đức Ông áp sát mạn thuyền, giúp con thuyền nương vào, hướng về bờ. Khi sóng gió lặng dần, thuyền cập bến an toàn, Ngài mới rời đi”, ông Đinh Văn Mười kể lại với tất cả sự thành kính.

Đoàn ghe nghinh Ông trên biển.

Lễ hội Cầu ngư bắt nguồn từ tục thờ Ông Nam Hải - cách gọi thành kính của người dân miền biển Nam Trung Bộ dành cho cá Voi, loài cá tượng trưng cho điềm lành. Bao năm qua, các thế hệ sống ở vùng biển Nam Trung Bộ luôn xem cá Voi là một trong những vị thần linh thiêng và thường truyền nhau những giai thoại, câu chuyện về cá Ông cứu giúp ngư dân gặp nạn trên biển. Vì vậy, mỗi khi phát hiện cá Voi lụy vào bờ, người dân làng chài đều tổ chức lễ cúng long trọng và thờ ở lăng Ông. Lễ hội Cầu ngư được người dân vùng biển tổ chức với mong cầu trời yên biển lặng, quốc thái dân an, ngư dân đi đánh bắt an toàn, tôm cá đầy khoang, cũng là dịp để cộng đồng người dân làng biển tri ân thần linh, các thế hệ tiền nhân và những người có công phát triển nghề cá. Lễ hội không chỉ mang yếu tố tâm linh mà còn thể hiện sự gắn kết giữa con người với biển cả; đồng thời cho thấy việc bảo vệ hệ sinh thái đã được các thế hệ ngư dân Việt Nam thực hiện từ lâu đời.

Nghi thức rước Ông Nam Hải từ biển về tựu án tiền Đình Trường Đông.

Nhiều hoạt động văn hóa đặc sắc, những nghi thức truyền thống lâu đời được tái hiện tại Lễ hội Cầu ngư.

Lễ nghinh Ông là nghi thức rước Ông Nam Hải từ ngoài biển về lăng, đình để làm lễ tế, thường được tổ chức trên biển vào sáng sớm, với đoàn ghe được trang hoàng lộng lẫy. Khi đoàn ghe trở về, trong tiếng trống, tiếng chiêng rộn ràng, đội lân sẽ múa trước đình để mừng Ông về với dân làng. Lễ tế chánh được thực hiện trang nghiêm tại đình, thể hiện sự thành kính đối với đức Ông, cầu mong Ông bảo trợ, che chở cho người ra khơi. Trong bối cảnh hiện đại, khi công nghệ định vị và dự báo thời tiết đã phát triển, niềm tin vào sự che chở của cá Ông vẫn không hề mai một; ngược lại, nó trở thành một phần của di sản văn hóa phi vật thể, giúp khẳng định chủ quyền biển, đảo và bản sắc dân tộc, bởi ngư dân tin rằng nếu họ bảo vệ biển, bảo vệ “con dân” của ngài Nam Hải thì họ sẽ được ngài che chở, đó là nguồn sức mạnh tinh thần bất tận, giúp người dân biển vững vàng vươn khơi bám biển...

“Chất xúc tác” gắn kết tình làng nghĩa xóm

Bên cạnh sự gắn kết về tín ngưỡng, Lễ hội còn là “chất keo” thắt chặt tình làng nghĩa xóm; một lễ hội thành công không bao giờ là công sức của một cá nhân, mà là thành quả của sự hiệp lực từ cả cộng đồng. Những ngày này, tại Đình Trường Đông (phường Nam Nha Trang), không khí lễ hội rất rộn ràng. Từ nhiều ngày trước, các bậc cao niên tập trung bàn bạc, cắt cử người chuẩn bị từng nghi lễ; thanh niên trai tráng luyện hát hò Bá trạo; các bà, các chị khéo léo chuẩn bị lễ vật dâng cúng thần Nam Hải và bậc tiền hiền.

Ông Nguyễn Văn Minh – Phó Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch UBND phường (hàng đầu) và ông Cao Đình Trung - Ủy viên Ban Thường vụ Đảng ủy, Phó Chủ tịch Thường trực UBND phường (thứ 3 từ trái sang) dâng hương thể hiện lòng thành kính đối với Ông Nam Hải.

Ông Nguyễn Lập - Phó Trưởng Ban Quản lý đình Trường Đông chia sẻ: “Từ đầu tháng 2 âm lịch, người dân đã tới gặp Ban Quản lý đình để bàn bạc về dự kiến lễ cúng. Dân làng cũng chủ động góp công, góp của cho lễ hội. Người tới lau dọn khuôn viên đình, người cắt tỉa cây cối, lắp lại hệ thống điện, dựng rạp, trang trí ghe Nghinh Ông hoặc góp đồ dùng nhà bếp, lễ phục truyền thống, cờ hội, ghe, xuồng...”. Ông Nguyễn Văn Mạnh - một cao niên trong xóm chia sẻ: Có những gia đình xích mích, không nhìn mặt nhau cả năm trời, nhưng đến đình cùng phụ giúp chuẩn bị cho Lễ hội Cầu Ngư, cùng ngồi bên mâm cỗ lộc đình, nhắc lại vài chuyện xưa, tích cũ, rồi mời nhau chén trà hay bộc bạch “chuyện cũ bỏ qua, anh em mình cạn ly này vì việc làng” là mọi giận hờn trôi tuột theo nước trà hết. Cái tình làng nghĩa xóm nó đậm đà ở chỗ đó.

Đông đảo người dân khu vực Vĩnh Trường góp công, góp của trong Lễ hội Cầu ngư năm nay.

Trong thời gian lễ hội, khu vực bếp của Đình Trường Đông luôn rôm rả tiếng nói cười của các bà, các chị. Tất cả cùng nhặt rau, vo gạo, chăm chút cho mâm cỗ dâng cúng thần Nam Hải. Bà Nguyễn Thị Ân - tổ dân phố Trường Đông cho biết, mỗi ngày có hơn 10 chị em tới phụ nấu đồ cúng, bữa ăn đãi khách; có chị tới phụ giúp từ 3 giờ đến 21 giờ. Việc nấu nướng bận rộn nhưng rất vui vì  các chị được góp công chuẩn bị, được thể hiện lòng thành với thần Nam Hải, lại được gặp gỡ, chia sẻ về cuộc sống.

Lễ hội còn là không gian văn hóa để người đi trước kể cho người đi sau về những phong tục lâu đời, kinh nghiệm xem con nước, đoán hướng gió trên biển, răn dạy lễ nghi thờ cúng, giúp thế hệ trẻ thấm nhuần đạo lý “uống nước nhớ nguồn”, thêm gắn bó với mảnh đất quê hương.

Các thanh niên làng biển Vĩnh Trường tập luyện hò Bá trạo...

...và trình diễn tại Lễ hội Cầu ngư.

Những giờ tập luyện hò Bá trạo cũng chính là dịp gắn kết thanh niên làng biển. Để vừa hát, vừa thể hiện nhịp nhàng động tác chèo cạn, từ tổng lái, tổng thương đến dàn trạo phu đều phải cùng phối hợp theo đúng hiệu lệnh. Tổng lái bắt nhịp, tất cả trạo phu đồng thanh tương ứng hò, tay đưa chèo dứt khoát, đều tăm tắp. Anh Trương Ngọc Long - tổ dân phố Trường Đông, một trạo phu của đội hò Bá trạo năm nay chia sẻ, tham gia đội hò Bá trạo giúp người trẻ hiểu hơn về nỗi vất vả, tinh thần đoàn kết trên biển của cha ông, vì chỉ một người lỡ nhịp, con thuyền có thể chông chênh, còn nếu tất cả đồng lòng, sóng dữ rồi cũng qua. Sự gắn kết còn thể hiện qua việc các bậc cao niên chú tâm luyện từng điệu hò, uốn từng thế chèo cho lớp trẻ.

Lễ hội Cầu ngư năm nay đang dần khép lại, nhưng tinh thần đoàn kết và tình yêu với văn hóa truyền thống vẫn còn rực cháy. Đây không đơn thuần là một nghi lễ cầu mong “sóng yên biển lặng, mùa biển bội thu” mà còn là sợi dây bền chặt gắn kết tình làng nghĩa xóm của những người con khu vực Vĩnh Trường. Qua nhiều năm, dù nhịp sống hiện đại có hối hả đến đâu, tiếng trống hội và những điệu hò Bá trạo vẫn vang vọng như một lời nhắc nhở về cội nguồn. Việc gìn giữ và phát huy giá trị của lễ hội chính là giữ lấy linh hồn của biển cả, để những nét đẹp văn hóa này mãi mãi là điểm tựa tinh thần vững chãi cho ngư dân vươn khơi bám biển…