Bài viết nhân Kỷ niệm 25 năm - Ngày Gia đình Việt Nam (28/6/2001-28/6/2026)
Trong ký ức của nhiều thế hệ người Việt, bữa cơm gia đình không chỉ là một hoạt động sinh hoạt thường nhật mà còn là một không gian văn hóa đặc biệt, nơi lưu giữ nếp nhà, nuôi dưỡng tình thân và truyền trao những giá trị sống. Ở đó có tiếng bát đũa va nhau thân thuộc, những câu chuyện thường ngày được sẻ chia, những lời hỏi han, động viên sau một ngày lao động, học tập. Chính những điều tưởng chừng giản dị ấy đã góp phần tạo nên sự gắn kết bền chặt giữa các thành viên trong gia đình.
Bữa cơm gia đình -Giữ lửa từ những điều giản dị
Trước đây, trong mô hình gia đình nhiều thế hệ, bữa cơm là điểm hẹn gần như bất di bất dịch. Dù đi học hay đi làm, mọi người đều cố gắng trở về quây quần bên mâm cơm khi chiều xuống. Không gian ấy không chỉ có những món ăn quen thuộc mà còn có sự hiện diện trọn vẹn của mỗi thành viên. Người lớn kể chuyện, con cháu lắng nghe; những bài học về đạo lý, cách ứng xử, tình làng nghĩa xóm và lòng hiếu thảo được truyền dạy một cách tự nhiên qua từng câu chuyện nhỏ.
Ngày nay, cùng với quá trình đô thị hóa, hội nhập và chuyển đổi số, nhịp sống xã hội ngày càng nhanh hơn, cấu trúc gia đình cũng có nhiều thay đổi. Gia đình hạt nhân trở nên phổ biến, nhiều gia đình có người thân học tập, làm việc xa nhà hoặc thường xuyên bận rộn với công việc. Vì thế, bữa cơm chung không phải lúc nào cũng được duy trì đều đặn như trước.
Mỗi người lại tìm kiếm một "thế giới riêng" qua màn hình điện thoại thông minh.
Trong thực tế, không ít gia đình phải kết nối với nhau qua những cuộc gọi video trong giờ ăn. Hình ảnh cha mẹ trò chuyện với con cái đang học tập, làm việc ở xa hay những người thân ở nhiều địa phương khác nhau cùng hỏi han nhau qua màn hình điện thoại đã trở nên quen thuộc. Công nghệ giúp rút ngắn khoảng cách địa lý, mang đến cơ hội kết nối dù cách xa hàng trăm, hàng nghìn ki-lô-mét. Đó là một tín hiệu tích cực của cuộc sống hiện đại.
Tuy nhiên, công nghệ dù phát triển đến đâu cũng khó có thể thay thế hoàn toàn cảm giác ấm áp của sự hiện diện trực tiếp. Một ánh mắt quan tâm, một cái gắp thức ăn cho nhau hay một nụ cười sẻ chia trong bữa cơm là những giá trị mà không màn hình nào có thể truyền tải đầy đủ. Bởi vậy, nếu chỉ dừng lại ở những kết nối trực tuyến, bữa cơm gia đình có nguy cơ dần mất đi phần hồn vốn có, đó là sự sẻ chia bằng cảm xúc chân thật và sự đồng hành giữa những người thân yêu.
Đáng suy ngẫm hơn là trong thực tế, ngay cả những gia đình có các thành viên đang cùng sống dưới một mái nhà, khoảng cách đôi khi vẫn hiện hữu. Không khó để bắt gặp hình ảnh mỗi người cầm một chiếc điện thoại trong bữa ăn, chăm chú theo dõi các thông tin trên mạng xã hội hoặc trả lời tin nhắn công việc. Bữa cơm vẫn diễn ra nhưng những câu chuyện giữa các thành viên ngày càng thưa vắng. Đây có lẽ là một trong những nghịch lý của thời đại số: con người có thể kết nối với cả thế giới, nhưng đôi khi lại vô tình xa cách với những người thân cận nhất.
Dẫu vậy, trong dòng chảy của cuộc sống hiện đại, bữa cơm gia đình vẫn luôn giữ một vị trí đặc biệt. Đó là nơi các thành viên tạm gác lại những bộn bề công việc để lắng nghe nhau nhiều hơn, chia sẻ với nhau nhiều hơn. Chỉ một bữa cơm có đủ các thành viên, những câu chuyện thường ngày được kể lại, những niềm vui, nỗi lo được giãi bày cũng có thể giúp khoảng cách giữa các thế hệ được thu hẹp, tình cảm gia đình thêm gắn bó.
Nhìn từ góc độ văn hóa và xã hội, vấn đề không nằm ở việc công nghệ xuất hiện trong bữa cơm, mà ở cách mỗi người sử dụng công nghệ như thế nào. Công nghệ là thành quả của sự phát triển và mang lại nhiều tiện ích cho cuộc sống. Điều quan trọng là chúng ta biết cân bằng để không đánh mất những giá trị cốt lõi của gia đình. Một bữa cơm có thể không đủ đầy thành viên mỗi ngày, nhưng nếu mỗi lần quây quần đều là sự hiện diện trọn vẹn, không bị chi phối bởi màn hình điện thoại hay những xao nhãng khác, thì ngọn lửa yêu thương vẫn sẽ được giữ gìn và lan tỏa.
Ngày Gia đình Việt Nam 28/6 là dịp để mỗi người thêm trân trọng giá trị của mái ấm gia đình , tế bào của xã hội. Đây cũng là dịp để nhắc nhở mỗi chúng ta dành nhiều thời gian hơn cho những người thân yêu, quan tâm nhiều hơn đến những khoảnh khắc đoàn tụ và sẻ chia. Trong đó, việc duy trì những bữa cơm chung, dù không phải lúc nào cũng đầy đủ, vẫn là một cách thiết thực để vun đắp tình cảm gia đình, giáo dục các thế hệ về tình yêu thương, sự quan tâm và trách nhiệm.
Không gian gắn kết tự nhiên giữa các thế hệ mà không một thiết bị công nghệ nào có thể thay thế được
Bữa cơm gia đình, thật ra, không nằm ở mâm cao cỗ đầy hay phương thức kết nối hiện đại đến đâu, mà nằm ở chất lượng của sự gắn bó giữa các thành viên. Trong dòng chảy không ngừng của xã hội hiện đại, giữ được một bữa cơm ấm áp, trọn vẹn, dù giản dị, chính là giữ được một phần bản sắc văn hóa, một phần cội nguồn của mỗi người. Và đó cũng là cách mỗi gia đình góp phần gìn giữ những giá trị tốt đẹp, bền vững của xã hội Việt Nam trong thời đại chuyển đổi số.